Công thức tính định phí và ứng dụng trong quản lý chi phí sản xuất

Cập nhật: 27/08/2025

Định phí là khoản chi phí cố định mà doanh nghiệp phải chi trả để duy trì hoạt động, không thay đổi theo sản lượng sản xuất, trong khi biến phí là chi phí thay đổi tỷ lệ thuận với số lượng sản phẩm. Việc nắm rõ công thức tính định phí và biến phí giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí, xác định giá bán hợp lý và tối ưu hóa lợi nhuận. Cùng Tổng kho buôn sỉ tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây!

1. Định phí là gì? Cách tính định phí và biến phí 

Trong quản trị chi phí, việc phân biệt rõ giữa định phí và biến phí là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định tài chính hợp lý. Để hiểu sâu hơn về hai loại chi phí này, hãy cùng tìm hiểu định phí là gì, cách tính định phí và biến phí, cũng như ý nghĩa thực tiễn của chúng trong việc kiểm soát và tối ưu hoạt động sản xuất – kinh doanh.

1.1. Khái niệm

Định phí (Fixed cost) là các khoản chi phí cố định mà doanh nghiệp phải trả để duy trì hoạt động, không thay đổi theo sản lượng sản xuất. Ví dụ: tiền thuê văn phòng, khấu hao máy móc, lương nhân viên quản lý.

Ngược lại, biến phí (Variable cost) là chi phí thay đổi theo sản lượng sản xuất, ví dụ: nguyên vật liệu, chi phí vận chuyển, tiền công lao động trực tiếp.

1.2. Điểm khác nhau giữa định phí và biến phí

Định phí và biến phí có một số điểm khác nhau quan trọng:

Ví dụ thực tế:

• Doanh nghiệp A thuê nhà xưởng 100 triệu/tháng (định phí).
• Nếu sản xuất 1.000 sản phẩm, chi phí nguyên liệu là 200 triệu (biến phí). Khi tăng sản lượng lên 2.000 sản phẩm, chi phí nguyên liệu có thể tăng lên 400 triệu.

1.3. Cách tính định phí và biến phí

Trong quản trị tài chính, việc tính toán định phí và biến phí là bước quan trọng để doanh nghiệp kiểm soát chi phí và đưa ra quyết định kinh doanh hợp lý. Dưới đây là hai công thức cơ bản và cách áp dụng trong thực tế.

Công thức tính định phí

Định phí là khoản chi phí cố định mà doanh nghiệp phải trả để duy trì hoạt động, không thay đổi theo số lượng sản phẩm sản xuất. Để tính định phí phân bổ cho mỗi đơn vị sản phẩm, công thức được áp dụng như sau:

Công thức: Định phí = Tổng chi phí cố định / Sản lượng​

Ví dụ: Một doanh nghiệp thuê văn phòng 120 triệu/năm. Sản xuất 12.000 sản phẩm → định phí trên mỗi sản phẩm = 120.000.000 / 12.000 = 10.000 đồng/sản phẩm.

Như vậy, chi phí cố định phân bổ cho mỗi sản phẩm là 10.000 đồng. Có thể thấy, khi sản lượng tăng thì định phí trên mỗi sản phẩm sẽ giảm, giúp giá thành sản phẩm cạnh tranh hơn.

Công thức biến phí

Biến phí là khoản chi phí thay đổi tùy thuộc vào số lượng sản phẩm sản xuất. Để tính được chi phí biến đổi trên một đơn vị sản phẩm, công thức như sau:

Công thức: Biến phí = Chi phí biến đổi / Sản lượng

Ví dụ: Chi phí nguyên liệu để sản xuất 1.000 sản phẩm là 50 triệu. Vậy biến phí = 50.000.000 / 1.000 = 50.000 đồng/sản phẩm.

Xem thêm: Công thức tính chi phí

2.Ý nghĩa của định phí và biến phí trong hoạt động kinh doanh

• Định phí: Định phí giúp doanh nghiệp xác định giá trị sản phẩm hoặc dịch vụ của mình và tạo ra nguồn lợi nhuận ổn định. Việc xác định mức giá hợp lý giúp doanh nghiệp thu hút khách hàng, đối thủ cạnh tranh và đảm bảo hoạt động kinh doanh bền vững.
• Biến phí: Biến phí cho phép doanh nghiệp điều chỉnh giá cả và chi phí dựa trên các yếu tố biến đổi trong quá trình sản xuất và cung cấp. Việc theo dõi và quản lý biến phí giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, tăng cường khả năng cạnh tranh và đáp ứng nhanh chóng với biến đổi thị trường và yêu cầu của khách hàng.

Định phí và biến phí đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh vì:

• Xác định giá trị sản phẩm: Định phí giúp xác định giá trị thực của sản phẩm hoặc dịch vụ. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức giá bán hợp lý và cung cấp giá trị tương xứng cho khách hàng.
• Tạo động lực cho nhân viên: Định phí chính xác giúp tạo ra động lực cho nhân viên trong công việc. Khi nhân viên nhận thấy giá trị và công lao của họ được định giá đúng mức, họ sẽ cảm thấy động lực và hứng thú để làm việc hiệu quả hơn.
• Quản lý lợi nhuận: Định phí và biến phí là yếu tố quan trọng để quản lý lợi nhuận của doanh nghiệp. Khi áp dụng đúng phương pháp tính toán và quản lý chi phí, doanh nghiệp có thể tối ưu hóa lợi nhuận và đảm bảo sự bền vững trong hoạt động kinh doanh.
• Đáp ứng yêu cầu thị trường: Biến đổi giá cả và chi phí giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thay đổi của thị trường. Nếu giá cả và chi phí có thể điều chỉnh linh hoạt, doanh nghiệp có thể thích ứng với thị trường nhanh chóng và tăng cường sức cạnh tranh.
• Tạo lòng tin và đáng tin cậy: Định phí chính xác và quản lý biến phí cho thấy sự chuyên nghiệp và đáng tin cậy của doanh nghiệp. Khách hàng sẽ có niềm tin hơn khi thấy doanh nghiệp xác định giá trị sản phẩm một cách công bằng và minh bạch.

Kết luận

Việc nắm vững công thức tính định phí không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí sản xuất tốt hơn mà còn là nền tảng để ra quyết định kinh doanh chính xác hơn. Khi hiểu rõ định phí và ứng dụng linh hoạt vào từng giai đoạn sản xuất, doanh nghiệp có thể xây dựng chiến lược giá hợp lý, quản trị rủi ro tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động một cách bền vững.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Định phí có thay đổi theo sản lượng không?
Định phí không thay đổi theo sản lượng sản xuất trong ngắn hạn. Dù doanh nghiệp sản xuất nhiều hay ít, tổng định phí vẫn giữ nguyên, ví dụ như chi phí thuê nhà xưởng, khấu hao máy móc.

2. Biến phí khác định phí ở điểm nào?
Biến phí thay đổi theo số lượng sản phẩm sản xuất, còn định phí thì cố định. Chẳng hạn, tiền thuê văn phòng là định phí, nhưng chi phí nguyên liệu để làm ra từng sản phẩm là biến phí.

3. Cách tính tổng chi phí sản xuất là gì?
Tổng chi phí = Định phí + Biến phí. Đây là cơ sở để doanh nghiệp xác định giá bán, điểm hòa vốn và lợi nhuận.

4. Làm thế nào để giảm biến phí trong sản xuất?
Doanh nghiệp có thể giảm biến phí bằng cách tối ưu quy trình sản xuất, thương lượng lại giá nguyên vật liệu với nhà cung cấp, hoặc áp dụng công nghệ để tiết kiệm chi phí lao động.

5. Định phí cao có ảnh hưởng gì đến doanh nghiệp không?
Định phí cao làm tăng áp lực tài chính, đặc biệt khi sản lượng tiêu thụ thấp. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp mở rộng quy mô và tăng sản lượng, định phí phân bổ trên mỗi sản phẩm sẽ giảm, giúp giá thành cạnh tranh hơn.

Tác giả: Tín Tmark